حجت الاسلام والمسلمین سیدابوالفضل قدوسی مشاور و روانشناس، در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه با تبیین نقش ولایت در تاب آوری اجتماعی از منظر روانشناسی اسلامی، تأکید کرد: تاب آوری اجتماعی در برابر آسیب های روانی جنگ، صرفاً به معنای تحمل فشارها و سختی ها نیست، بلکه توانایی یک جامعه برای حفظ تعادل روانی، هویتی و معنوی در شرایط تهدید و بحران است.
وی یکی از مهمترین بنیانهای شکل گیری تاب آوری اجتماعی در جامعه دینی را ولایت محوری دانست و افزود: مقصود از ولایت محوری، پیوند عمیق انسان و جامعه با ولایت الهی، ولایت پیامبر اکرم(ص)، ولایت اهلبیت(ع) و ولایت مؤمنان نسبت به یکدیگر است.
سه پایه تاب آوری اجتماعی در برابر آسیبهای روانی جنگ
حجت الاسلام والمسلمین قدوسی با اشاره به اینکه نخستین پایه تاب آوری اجتماعی در این منظومه، ولایت الله است، اظهار کرد: جامعه های که باور دارد عالم تحت تدبیر و حکمت الهی قرار دارد و خداوند ولیّ مؤمنان است، در مواجهه با بحرانها کمتر دچار احساس بی پناهی، اضطراب فراگیر و فروپاشی روانی میشود. این باور توحیدی به حوادث سخت معنا میبخشد و رنجها را در افق امتحان، رشد و مسئولیت تاریخی تفسیر میکند. چنین نگاهی، امید اجتماعی را تقویت کرده و مانع گسترش یأس و درماندگی در جامعه میشود.
این روانشناس حوزوی در ادامه، ولایت پیامبر اکرم(ص) و اهلبیت(ع) را الگوهای تاریخی و معنوی صبر، حکمت و پایداری دانست و گفت: سیره نبوی، علوی و فرهنگ عاشورا به جامعه می آموزد که در شرایط دشوار می توان هم رنج را تحمل کرد و هم هویت و کرامت انسانی را حفظ نمود. این الگوهای قدسی، حافظه تاریخی و عاطفی جامعه را تقویت کرده و به مردم می آموزند که سختیها میتواند زمینه ساز تعالی و استقامت باشد.
وی، ولایت مؤمنان نسبت به یکدیگر را بُعد دیگر این منظومه برشمرد و تصریح کرد: در جامعه اسلامی، رابطه میان مؤمنان صرفاً یک ارتباط اجتماعی معمولی نیست، بلکه رابطه ای مبتنی بر مسئولیت، همدلی و حمایت متقابل است. چنین پیوندی سرمایه اجتماعی را افزایش داده و در شرایط بحران، مانع شکل گیری احساس تنهایی، بی پناهی و اضطراب جمعی میشود. هرچه شبکه همبستگی میان مردم تقویت شود، جامعه در برابر فشارهای روانی و عملیات رسانه ای دشمن مقاوم تر خواهد بود.
حجت الاسلام والمسلمین قدوسی، نقش هویت ولایی را در مقاومت روانی جامعه در برابر جنگهای شناختی و رسانه ای مهم ارزیابی کرد و گفت: در بسیاری از جنگ ها، هدف اصلی تضعیف روحیه، امید و هویت مردم است. جامعه ای که هویت خود را در پیوند با ولایت الهی و مسیر تاریخی نبوت و امامت تعریف میکند، در برابر این فشارها انسجام بیشتری داشته و کمتر دچار سردرگمی و بیثباتی روانی میشود.
راه های تقویت تاب آوری اجتماعی
این مشاور و روانشناس حوزوی در ادامه به راهکارها اشاره و تأکید کرد: برای تقویت تاب آوری در جامعه، اقدامات اساسی ضروری است:
نخست؛ تبیین عمیق و کاربردی مفهوم ولایت در عرصه های فرهنگی و اجتماعی تا مردم دریابند ولایت نه فقط یک مفهوم اعتقادی، بلکه منبعی مهم برای امنیت روانی و انسجام اجتماعی است.
دوم؛ بازخوانی الگوهای نبوی، علوی و فرهنگ عاشورا در قالبی کاربردی و متناسب با مسائل روز جامعه تا این سرمایه های معنوی به منبعی برای تقویت امید و پایداری اجتماعی تبدیل شوند.
سوم؛ تقویت شبکه های همبستگی اجتماعی در قالب خانواده، مسجد، هیئتهای مذهبی و فعالیتهای مردمی که میتواند جلوهای عملی از ولایت مؤمنان باشد و نقش مهمی در حمایت روانی از افراد جامعه ایفا کند.
چهارم؛ اطلاع رسانی مسئولانه، صادقانه و امیدآفرین در رسانه ها از دیگر عوامل مؤثر در کاهش اضطراب اجتماعی و افزایش اعتماد عمومی است.
حجت الاسلام والمسلمین قدوسی خاطرنشان کرد: روانشناسی اسلامی تاب آوری اجتماعی را حاصل پیوند ایمان، هویت و همبستگی اجتماعی در پرتو ولایت میداند. جامعه های که در مدار ولایت الله، ولایت پیامبر(ص)، ولایت اهلبیت(ع) و ولایت مؤمنان حرکت میکند، حتی در شرایط سخت و پرتنش نیز میتواند سلامت روان جمعی خود را حفظ کرده و با امید، انسجام و استقامت از بحرانها عبور کند.
نشانه های هشداردهنده فروپاشی تاب آوری اجتماعی از منظر روانشناسی اسلامی
حجت الاسلام والمسلمین قدوسی در ادامه به تشریح نشانههای هشداردهنده فروپاشی تاب آوری اجتماعی در شرایط جنگ و بحران پرداخت و مداخلات فوری مبتنی بر آموزه های اسلامی برای جلوگیری از آسیبهای روانی گسترده را تبیین کرد.
وی اظهار کرد: از منظر روانشناسی اسلامی، تاب آوری اجتماعی زمانی دچار آسیب میشود که پیوندهای معنوی، هویتی و اجتماعی جامعه در مدار ولایت تضعیف گردد و احساس ناامنی، بی معنایی و بی اعتمادی در میان مردم گسترش یابد. در چنین شرایطی، جامعه به تدریج توان خود را برای تحمل فشارهای روانی از دست داده و زمینه برای بروز آسیبهای گسترده فردی و جمعی فراهم میشود.
حجت الاسلام والمسلمین قدوسی نخستین و مهمترین نشانه هشداردهنده را گسترش احساس ناامیدی و بی آیندگی در میان مردم دانست و گفت: هنگامی که افراد جامعه نسبت به آینده احساس بن بست و تاریکی پیدا کنند و امید به گشایش و نصرت الهی در ذهن آنان تضعیف شود، توان روانی برای تحمل سختی ها کاهش می یابد. در آموزه های اسلامی نیز یأس از رحمت الهی از آسیبهای جدی روحی شمرده شده است.
وی افزایش اضطراب جمعی و احساس ناامنی فراگیر را دومین نشانه برشمرد و تصریح کرد: با انتشار گسترده اخبار نگران کننده، شایعات و روایت های هراس آفرین، سطح اضطراب عمومی بالا رفته و رفتارهای هیجانی، تصمیمهای شتابزده و واکنشهای افراطی افزایش مییابد.
این روانشناس حوزوی کاهش اعتماد اجتماعی و تضعیف همبستگی را از دیگر نشانه های هشداردهنده عنوان کرد و افزود: بی اعتمادی نسبت به یکدیگر یا نهادهای اجتماعی، سرمایه اجتماعی را کاهش داده و احساس تنهایی و بی پناهی را افزایش میدهد. همچنین گسترش شایعه پذیری، بدبینی فراگیر، افزایش خشم اجتماعی و تشدید تعارض های خانوادگی و اجتماعی از دیگر نشانه های فرسایش تابآوری به شمار میآید.
حجت الاسلام والمسلمین قدوسی در ادامه به مداخلات فوری بر اساس آموزه های اسلامی اشاره کرد:
نخستین اقدام، تقویت امید و معنابخشی به شرایط سخت در چارچوب ایمان و ولایت الهی است تا جامعه سختی ها را در افق امتحان، رشد و نصرت الهی درک کند.
دوم، گسترش «تلاش های مؤمنانه» شامل فعالیت های داوطلبانه، کمک رسانی به آسیب دیدگان و همیاری اجتماعی است که احساس مفید بودن و کارآمدی را در افراد تقویت میکند.
سوم، ایجاد فضای رحمت و مهربانی در میان مؤمنان که تنشها و خشم های اجتماعی را کاهش داده و احساس امنیت عاطفی را گسترش میدهد.
چهارم، گسترش لذت های معنوی نظیر عبادتهای جمعی، دعا، انس با قرآن و مجالس معنوی که آرامش درونی و رضایت عمیق ایجاد میکند.
پنجم، تقویت ارتباط و اتصال مردم با سلسله ولایت که به جامعه احساس جهت، معنا و پشتیبانی میبخشد. ششم، مدیریت صحیح فضای اطلاع رسانی و مقابله با شایعات و روایتهای هراس آفرین از طریق اطلاع رسانی دقیق، صادقانه و امیدبخش.
وی تصریح کرد: روانشناسی اسلامی بر این باور است که اگر جامعه در مدار ولایت الهی، الگوهای نبوی و علوی و همبستگی میان مؤمنان باقی بماند و در کنار آن تلاشهای مؤمنانه، رحمت اجتماعی و تجربه های معنوی در میان مردم گسترش یابد، حتی در شرایط سخت نیز میتوان از فروپاشی روانی جامعه جلوگیری کرد و سلامت روان جمعی را حفظ نمود.
شاخص های عینی پایداری تاب آوری اجتماعی از منظر روانشناسی اسلامی
حجت الاسلام والمسلمین قدوسی به تبیین شاخص های عینی پایداری تاب آوری اجتماعی بر پایه ولایت محوری در جنگ پرداخت و رفتارهای لازم نظام اسلامی برای حفظ امنیت روانی و امید مردم را تشریح کرد و اظهار داشت: از منظر روانشناسی اسلامی، تاب آوری اجتماعی در میانه جنگ زمانی پایدار است که مردم جامعه شاخص های رفتاری و عملی مشخصی را در قالب ولایت محوری به نمایش بگذارند.
نخستین شاخص؛ تلاشهای مؤمنانه در حمایت و خدمت متقابل؛ حضور فعال و مستمر مردمی در کمک رسانی های اجتماعی و پر کردن خلأهای امدادی و حمایت از آسیب دیدگان جنگ، نشانه بارز یک جامعه مقاوم و متعهد به مسئولیت ولایی است.
دومین شاخص، «ایجاد و گسترش فضای رحمت و مهربانی در جمع مؤمنین» است؛ رفتارهای عاطفی نظیر همدلی، گذشت، رفع کدورتها و کمک به بازسازی روانی و عاطفی یکدیگر نشان میدهد جامعه در همبستگی ولایی محکم ایستاده است.
سومین شاخص، «گسترش لذتهای معنوی و انس جمعی با یاد خدا» است؛ استمرار در برگزاری مراسم مذهبی، نماز جماعت، جلسات دعا و انس با قرآن حتی در شرایط دشوار، مؤید حفظ آرامش درونی و استقامت معنوی است که نیروی تاب آوری را افزایش میدهد.
چهارمین شاخص، «اعتماد و اتصال مستمر به سلسله ولایت» است؛ وفاداری عملی به رهبری دینی، پذیرش هدایت امامان معصوم(ع) و رهبران معاصر، و حضور فعال در مناسبت ها و مناسک ولایی، نشانه ایمان مستحکم و پشتوانه معنوی تاب آوری است.
پنجمین شاخص، «مشارکت در فعالیت های اجتماعی و فرهنگی مبتنی بر آموزه های ولایی» است؛ حضور در هیئت های مذهبی، تشکل های مردمی، جلسات بصیرتی و فعالیت های آموزشی، نشانه ای از استمرار روحیه مقاومت و پایداری اجتماعی به شمار میرود.
ششمین شاخص نیز «انتقال امید، صبر و حکمت ولایی به نسل های بعد» است؛ ترویج فرهنگ صبر فعال و امیدآفرینی به دیگران از طریق گفتار و رفتار، نمایانگر استمرار تاب آوری در سطح فردی و جمعی است.
حجت الاسلام والمسلمین قدوسی در ادامه به راهکارهای تقویت این شاخص ها اشاره کرد:
۱- ایجاد ساختارهای حمایتی مؤمنانه در جامعه از طریق سازماندهی گروه های داوطلبانه و نهادهای مردمی که بستری برای بروز تلاشهای مؤمنانه و رحمت اجتماعی فراهم کنند؛
۲- ترویج فرهنگ مورد وثوق ولایت از طریق آموزش مستمر و کاربردی مفاهیم ولایت در قالب برنامه های دینی، رسانه ای و آموزشی به گونه ای که مردم آن را در زندگی روزمره و بحرانها به کار گیرند؛
۳- حمایت از مجالس و مناسک معنوی به منظور حفظ آرامش روانی و رساندن پیام امید و صبر، و همچنین تقویت اعتماد و ارتقای ارتباط بین مردم و رهبران ولایی از طریق شفافیت، پاسخگویی و نزدیک کردن مردم به حلقه های رهبری و مدیریت بحران در جامعه
این روانشناس حوزوی در بخش دیگری از سخنان خود به تشریح رفتار نظام اسلامی برای حفظ امنیت روانی و امید مردم در طول جنگ تحمیلی سوم پرداخت:
نخست، رسوا کردن نفاق و جلوگیری از برداشت های منافقانه؛ نظام اسلامی باید با شفافیت و هوشمندی، هرگونه تلاش برای ایجاد شکاف، تفرقه یا برداشتهای ناصحیح و مغرضانه از رفتار مسئولان را افشا کند و مانع از نفوذ افراد یا گروههای نفاق آمیز شود.
دوم، اطلاع رسانی ملی دقیق، صادقانه و منطبق با واقعیتها؛ ارائه اخبار و تحلیل های درست، شفاف و بدون مبالغه، به صورتی که هم امید و مقاومت را تقویت کند و هم واقعیت های جنگ را به درستی منعکس نماید، یکی از مهمترین وظایف نظام است و اطلاع رسانی باید متکی بر زبان امید و صبر باشد.
سوم، رفتار همراه با احترام، صبر و انصاف با مردم؛ مسئولان باید به درستی ظاهر رفتار خود را حفظ کرده و در همکاری های عمومی، پاسخگو و نزدیک به مردم باشند و ایجاد فضای گفت وگو و مشارکت مردمی، به افزایش اعتماد و پایداری روانی کمک میکند.
چهارم، تقویت پیوندهای ولایت محوری در دستور کار نظام؛ تحکیم باورهای ولایی و هویتی مردم از طریق اقدامات مدیریتی، آموزشی و فرهنگی، باعث ایجاد پشتوانه معنوی مستحکم و امنیت روانی عمیق میگردد.
پنجم، پاسخگویی به دغدغه ها و رفع نگرانی های حقیقی؛ شناخت دقیق مسائل و دغدغه های روانی جامعه و پاسخگویی به موقع و مؤثر به آنها، از طریق نهادهای دینی و روانشناسان حوزوی، مانع از شکل گیری اضطراب و ناامیدی میشود.
حجت الاسلام والمسلمین قدوسی در پایان تأکید کرد: این رفتارها و سیاست ها در کنار تبیین و حفظ آرمانهای والای ولایت محوری، به حفظ سلامت روان جامعه در شرایط سخت جنگ کمک کرده و تابآوری اجتماعی را بیمه میکند.
انتهای پیام
نظر شما